Home / اخبار / تجهیزات مورد نیاز در هنر خراطی

تجهیزات مورد نیاز در هنر خراطی

هنر خراطی یکی از هزاران هنری است که با چوب سر و کار دارد. این هنرها هرکدام دارای زیبایی خاصی هستند و با ابزار و تجهیزات متفاوتی ساخته می شوند. در این مطلب به اصل این ابزار و تجهیزات که هنرمند برای خلق یک اثر به آنها نیاز دارد، می پردازیم.

کارگاه

اولین چیزی که یک خراط باید به فکر آن باشد، مکانی است که بتواند در آن دستگاه خراطی و تجهیزات خود را قرار دهد. کارگاه باید گنجایش ابزارآلات و فضای کار و تحرک خراط را داشته باشد یا به سخن دیگر باید فضای نسبتا زیادی را در اطراف دستگاه در نظر گرفت تا حرکت کردن و استفاده از ابزارها در محدوده دستگاه راحت باشد.

محل کارگاه به انتخاب خود خراط می‌تواند در انباری، پارکینگ، حیاط، میز آشپزخانه و … باشد، اما بهتر است در بیرون از ساختمان و جدای از دیگر فعالیت‌ها باشد. دستگاه را تا حد ممکن باید در جایی قرار داد که بتوان از نور طبیعی بیشترین بهره را برد. پس وجود پنجره یا نورگیر در نزدیکی دستگاه امری مهم است.

اما سه مسئله مهم که باید در فضای کارگاه در نظر گرفت سر و صدا، گرد و خاک و امنیت است. شاید خود خراطی، کار پر سر و صدایی نباشد، اما بعضی کارهای جانبی صدا ایجاد می‌کند که این سر و صدا برای دیگران ناخوشایند و غیر قابل تحمل است. خراطی کاری است که تولید مقدار زیادی خاک اره و گردوخاک می‌کند. گرد‌وخاک را می‌توان با تهویه برطرف کرد، اما نمی‌توان آن را به طور کامل جمع و برطرف ساخت. در مورد امنیت باید گفت که کارگاه باید دارای وضعیتی باشد که بتوان آن را از دیگر محيط‌ها مجزا کرد تا در زمانی که خراط در آنجا حضور ندارد، شخص دیگری وارد آن نشود.

دستگاه خراطی

 

مهم‌ترین وسیله‌ای که یک خراط لازم دارد، همانا دستگاه خراطی است. به زبان ساده دستگاه خراطی وسیله‌ای است که با کمک آن می‌توان قطعه کاری را به دوران درآورد و با ابزارهای مختلف و عمل کاستن به آن شکل داد. دستگاه خراطی امکان ساخت کارهایی با پیچیدگی و زیبایی خاص را در اختیار می‌گذارد، اما شاید بیشتر از دیگر دستگاه‌های مرتبط با چوب، مهارت و تمرین متصدی تعیین کننده کیفیت کار نهایی باشد.

دستگاه خراطی دارای چهار قسمت اصلی است:

۱. روانکش یا بدنه اصلی (bed): بدنه به صورتی ساخته شده که مانند یک ریل عمل می‌کند تا قسمت‌هایی مثل پیش پا و پله بر روی آن حرکت کنند و بسته به فعالیت مطلوب تغییر مکان دهند. در انواع دستگاه‌های پایه‌دار، پایه‌ها به زیر بدنه متصل شده است.

٢. لنگه یا فک ثابت (headstock): این قسمت در سر روانکش قرار دارد و در اصل محفظه یا جعبه‌ای است که درون آن موتور با سیستم فولی تعبیه شده است. نیروی چرخشی با یک محور از این قسمت به نیش، سه نظام، … منتقل می‌شود.

۳. پله یا فک متحرک (tailstock): پله به صورت کشویی روی بدنه که حالت ریل دارد عقب و جلو می‌رود و نسبت به طول قطعه کار تنظیم شده و با چند اهرم در جای خود ثابت می‌شود. روی پله یک مرغک دوکی‌شکل تعبیه شده که محور آن در امتداد محور نیش است و به صورت هرز می‌چرخد.

۴. پیش‌پا یا تکیه‌گاه ابزار (tool rest): این قسمت تکیه گاهی برای ابزار است و همانند پله روی روانکش حرکت می‌کند و به جهات مختلف حرکت می‌کند و با چند اهرم عقب و جلو رفتن و ارتفاع آن تنظیم می‌شود.

انواع دستگاه‌های خراطی

اکثر دستگاه‌های خراطی امروزی، برای تأمین منبع نیروی محرکه از نیروی الکتریسیته بهره می‌گیرند. این دستگاه‌ها بر مبنای اینکه چگونه این نیرو را منتقل می‌کنند به دو نوع کلی تقسیم می‌شوند:

۱. دستگاه‌های دارای موتور چندسرعته: در این نوع دستگاه‌ها موتور دارای سرعت‌های مختلفی است و فقط با عوض کردن وضعیت کلید دستگاه می‌توان به سرعت مطلوب رسید.

۲. دستگاه‌های دارای موتور تک‌سرعته: در این دستگاه‌ها تغییر دادن سرعت با تعویض جای تسمه روی یک جفت فولی پله‌ای انجام می‌شود. این فولی‌ها در جهت عکس هم قرار گرفته‌اند که یکی روی محور اصلی موتور سوار است و دیگری به موازات آن و روی محور نیش در لنگه قرار دارد. هر چه قطر فولی موتور بزرگ‌تر و قطر فولی لنگه کوچک‌تر انتخاب شود، بیشترین سرعت و برعکس این وضعیت کمترین سرعت را خواهد داشت.

دستگاه‌های خراطی را همچنین می‌توان به انواع پایه‌دار و رومیزی تقسیم کرد. در نوع پایه‌دار بدنه دستگاه یا روانکش روی پایه‌ای قرار گرفته است، اما در نوع رومیزی، دستگاه بدون پایه است و برای به دست آوردن ارتفاع مطلوب باید آن را روی یک میز قرار داد.

اندازه دستگاه مشخص کننده حدود بزرگ‌ترین قطر کُنده چوبی است که می‌تواند روی آن به چرخش درآید. بنا به فرض با یک دستگاه ۴۰ سانتی‌متری می‌توان یک قطعه با قطر ۴۰ سانتی‌متر را خراطی کرد. معمول‌ترین دستگاه خراطی که استفاده می‌شود، دستگاه ۳۰ سانتی‌متری است که طول مفید روانکش آن ۹۰ سانتی‌متر باشد؛ و سرعتی بین ۳۰۰ تا ۲۷۰۰ دور در دقیقه (rpm) را با پنج یا شش مرحله متغير تأمین کند.

تجهیزات و دستگاه‌های دیگری نیز مثل انواع دستگاه اره، دستگاه رنده و … در خراطی استفاده می‌شوند، اما چون این تجهیزات بیشتر کارهای جنبی خراطی را انجام می‌دهند و در اصل ادوات درودگری هستند، در این مبحث به آنها پرداخته نمی‌شود.

ابزارهای اصلی

تیغه ابزارها: امروزه، ابزارهای خراطی تنوع بسیاری دارند و باید قبل از انتخاب ابزار، عملکرد هر نوع و تفاوت‌های نامحسوس آنها را در شکل و اندازه، نسبت به هم دانست. همچنین جنسیت آنها خیلی اهمیت دارد که از جنس فولاد سخت یا فولاد کربن (carbon steel) یا فولاد تُندبُر (high speed steel) باشند. هر نوع از این دو فولاد دارای مزایای خاص خود است.

ابزارهای ساخته شده با فولاد تندبر تیزی خود را بیشتر حفظ می‌کنند و چون در هنگام تیز کردن دیرتر داغ می‌شوند، راحت‌تر از ابزارهای ساخته شده از جنس فولاد سخت تیز می‌شوند، اما وقت بیشتری را باید برای تیز کردن این ابزارها صرف کرد و قیمت آنها به مراتب بالاتر است.

بسته به نوع ابزار و نوع استفاده از آن می‌توان ابزارهایی با جنس‌های مختلف داشت. به طور مثال بهتر است نون گازها را از جنس فولاد تندبر و پولادها را از فولاد سخت انتخاب کنیم. البته در مورد انتخاب ابزار، هر استاد کار، نظری متفاوت با دلایل مربوط به خود دارد. با توجه به این تفاوت سلیقه، تولید کنندگان این محصولات، مجموعه‌های گوناگونی را از ابزار ارائه می‌دهند که ممکن است در نوع اندازه و شکل با هم تفاوت‌هایی داشته باشند.

باید یادآور شد که تیغه ابزارها بر روی خود دارای قسمت‌های مختلفی چون ته یا دنباله، لبه تیغه، لبه برش، پخ لبه هستند.

دسته ابزارها: دسته ابزارها را اغلب از چوب خراطی می‌کنند که بسته به نوع تیغه ابزار و استفاده‌ای که از آن می‌شود، ممکن است طول آن از ۱۰ سانتی‌متر تا ۵۰ سانتی‌متر متغیر باشد. (البته در بعضی ابزارهای تراش که برای عمق‌های بیشتر، در خراطی کاسه‌ای، به کار می‌روند از دسته‌های فلزی بلندتر هم استفاده می‌شود). گذشته از حالت‌هایی که می‌توان برای راحتی کار روی دسته‌ها ایجاد کرد، اکثر دسته‌های چوبی در قسمت اتصال به دنباله تیغه مجهز به حلقه‌های فلزی هستند تا از ترک خوردن و شکستن دسته در هنگام کار جلوگیری شود. برخی سازندگان ابزارهای خراطی، دسته‌هایی را عرضه کرده‌اند که قابلیت تعویض تیغه را دارند که می‌توان با تعداد متنوعی از تیغه‌ها یک دسته را به کار برد.

ابزارهای اصلی به چهار گروه قابل تقسیم هستند: نون گازها (gouge)، پولادها (chisels)، اسکنه‌ها (scrapers) و جداکننده‌ها (parting tool). پولاد و نون گاز را جزء ابزارهای برش می‌دانند که کار آنها بریدن الياف چوب است و نه تراشیدن، اما اسکنه‌ها برای تراش دادن و کندن تراشه‌های چوب کاربرد دارند؛ اگرچه تفاوت‌های روشنی بین فولادها و نون گازها از یک طرف و اسکنه‌ها از طرف دیگر وجود دارد، اما بسته به روش استفاده از آنها، عملکردشان هم متفاوت است. به بیان دیگر ممکن است با نحوه تیز کردن یا به کار بردن یک ابزار، هم برش و هم تراش با یکی از این کارها را انجام داد.

نون گازها (gouge): این ابزارها یکی از متداول‌ترین ابزارهای خراطی هستند که با اندازه‌های مختلف و لبه برش گوناگون هر کدام برای کار خاصی کاربرد دارند.

این ابزارها را که دارای مقاطع مختلفی از کمان دایره هستند، معمولا از میله‌های گرد تو خالی می‌سازند البته انواعی نیز از خم کاری روی تسمه‌های آهنی و مراحل مختلف آب دادن ساخته می‌شوند. به طور کلی، این ابزارها برای برش گلویی‌ها و تورفتگی‌ها به کار می‌روند، اما دستان ماهر می‌توانند از آنها در ساخت بسیاری از اشکال و اجرای بسیاری جلوه‌های خراطی استفاده کنند. این ابزارها معمولا دارای اندازه‌هایی بین ۳ تا ۱۹ میلی‌متری هستند.

نون گاز کاسه (bowl gouge): این ابزار با تغییراتی در نحوه تمیز کردن لبه برش، می‌تواند در ساخت کارهای توخالی مانند کاسه استفاده شود، که البته روش استفاده متفاوتی را برای آن باید در نظر گرفت.

نون گاز اندام (roughing gouge): این ابزار از نظر اندازه بزرگ‌ترین    نوع نون گاز است و به طور معمول در مرحله‌ای از کار که به آن اندام کردن می‌گویند و در اصل اولین مرحله خراطی با مرغک است، کاربرد دارد (اندام کردن یعنی تبدیل مقطع قطعه کار به مقاطع دایره). این نوع نون گازها دارای یک شیار U شکل عميق و پهن، در تیغه هستند. اندازه این ابزار ۱۹ میلی‌متری است، اما انواع ۳۲ و ۳۸ میلی‌متری آن هم وجود دارد.

پولادها chisels)): این ابزارها را بیشتر از میله‌هایی با مقطع مستطیل می‌سازند، البه برش آنها در دو طرف تیغه و دارای شیبی با زاویه کم است. بیشتر پولادها با فولاد سخت ساخته می‌شوند. این ابزار در اندازه‌های ۱۲، ۱۹، ۲۵، ۳۲ میلی‌متری موجود است که برای مبتدیان اندازه ۱۹ میلی‌متری مناسب‌تر   است.

پولاد کج (skew chisel): به نوعی از پولاد گفته می‌شود که لبه تیغه آن دارای یک پخ است با زاویه‌ای در حدود ۳۰ درجه نسبت به کناره تیغه ابزار. پولاد کج بیشتر از جنس فولاد تُندبُر ساخته می‌شود. این ابزار برای خراط به مانند رنده برای درودگر است که خوب می‌تراشد و یک سطح نرم و تمیز که احتیاج به پرداخت نخواهد داشت، به دست می‌دهد. استفاده از این ابزار برای مبتدیان مشکل است، اما بعد از مهارت بسیار مؤثر و مفید خواهد بود.

توضیح بیشتر اینکه، لبه برش پولاد کج دارای سه بخش است: نوک بلند یا پنجه، قسمت میانی، و نوک کوتاه یا پاشنه. اگر به پشت ابزار اشاره شود، منظور لبه کناری تیغه است که پنجه را می‌سازد.

پولاد با دو مقطع وجود دارد، بادامی و استاندارد؛ در نوع بادامی مقطع ابزار بادامی‌شکل است و نسبت به نوع استاندارد ظریف‌تر و برای کارهای ظریف و کوچک مناسب است، اما نوع استاندارد دارای مقطع مستطیل‌شکل است.

اسكنه‌ها یا تراشنده‌ها (scrapers): اسکنه‌ها را نیز اغلب همانند پولادها از میله‌های با مقطع مربع‌مستطیل می‌سازند. لبه برش آنها زاویه‌ای بیشتر از ۴۵ درجه با تیغه می‌سازد. البته این زاویه خیلی حساس نیست و شاید بعضی خراطان آن را در نظر نگیرند. جدای از پخی سر ابزار، لبه تیغه می‌تواند به اشکال گوناگونی برای استفاده‌های مختلف درآید. انواع این ابزار شامل تخت، سرکج، ناخنی، سرگرد، چاقویی و … می‌شود. نوع جنس ابزار هم می‌تواند از هر دو نوع فولاد باشد.

انواعی از تراشنده‌ها هستند که تیغه‌های تراش ریز و درشت با اشکال مختلف روی آنها وصل می‌شوند و می‌توان زاویه آنها را نسبت به وظیفه‌ای که دارند تغییر داد. در قسمت‌های راه‌پود چوب، کلگی چوب یا کار روی چوب‌های سخت و سنگین، تراشنده‌ها می‌توانند بهترین امکان پرداخت را قبل از سنباده زدن به شما بدهند؛ البته به شرطی که سرعت دستگاه بالا و لبه تیغه تیز باشد.

ابزارهای جداکننده (parting tools): از این ابزارها همان‌طور که از نام آنها پیداست برای جداسازی تکه‌های اضافه دو سر قطعه در آخر کار استفاده می‌شود. در عمل، ابزارهای جدا کننده برای اهداف دیگری هم کاربرد دارند که بسته به شکل و اندازه هر کدام مشخص می‌شود و می‌توانند هم به صورت ابزار برنده استفاده شوند و هم به صورت ابزار تراشنده. انواع مختلفی از ابزار جداکننده وجود دارد، که هر کدام به نوبه خود کاربردهای گوناگونی دارند:

• استاندارد با پهناهای ۳ و ۶ میلی‌متری که نوع ۳ میلی‌متری آن برای مبتدیان مناسب است.

• چهار گوش: با ناز کی ۲ میلی‌متر

• قاشقی یا ناودونی: با ۵ میلی‌متر پهنا در شیار.

• لوزی: به پهنای ۵ میلی‌متر در وسط.

• تیغه جداکننده: تیغه‌ای نازک و پهن که برای جدا کردن قطعات ظریف به کار می‌رود (البته می‌توان از تیغه اره کمانی آهن‌بر هم استفاده کرد)

ابزارها و لوازم جانبی

پرگارها (calipers):‌ پرگارها در خراطی ابزارهایی هستند برای اندازه‌گیری. به طور مثال می‌توان به کاربردهای مختلف آنها در زیر اشاره کرد: (تصویر ۳۱)

• اندازه‌گیری قطر قسمت‌های مختلف قطعات.

• اندازه‌گیری ضخامت دیواره اشیای تو خالی.

• اندازه زدن قطر دهانه اشیای تو خالی.

نیش‌ها (drive centre): این قطعه ابزارها در انتهای خود دارای زائده‌ای هستند که یا کونیک است و درون سوراخ روی محور لنگه قرار می‌گیرد، یا پیچی است و روی این محور پیچیده می‌شود. نیش‌ها با انواع مختلفی که دارند به قطعه کار گیر می‌کنند و نیروی محرکه موتور دستگاه را به آن منتقل می‌کنند.

نیش‌های خاردار با نیش‌ها یا خارهایی که در سر خود دارند به قطعه کار متصل می‌شوند و دارای انواعی هستند که آنها را از روی تعداد خارهایشان می‌توان دسته‌بندی کرد، مثل دونیش، سه نیش و … .

نیش اصطکاکی با زائده حلقوی خود که با قطعه کار اصطکاک به وجود می‌آورد این ارتباط را برقرار می‌کند و نیروی محرکه را به آن منتقل می‌کند. ویژگی نیش اصطکاکی آن است که اگر در حین خراطی، در قطعه کار گیر کند، قطعه از حرکت می‌ایستد و نیش هرز می‌چرخد؛ این عمل از خطرهای احتمالی پرتاب شدن و شکستن کار جلوگیری خواهد کرد.

مرغک‌ها (dead centere):‌ این قطعه ابزار که روی پله قرار می‌گیرد، بسته به کاربرد آن دارای انواع مختلفی است، اما شکل ظاهری تمام مرغک‌ها مخروطی‌شکل است. مرغک روی دستگاه در مقابل نیش قرار داشته، و وظیفه اصلی آن نگه داشتن قطعه در برابر نیش و فشردن آن به سمت لنگه است.

صفحه تراش‌ها (faceplate):‌ صفحه دایره‌ای‌شکلی که روی محور لنگه قرار می‌گیرد و قطعه کار به آن پیچ می‌شود. این صفحه انتقال‌دهنده‌ی نیروی محرکه از محور لنگه به قطعه کار است و از آن در خراطی کاسه‌ای که یک سر قطعه باید آزاد باشد، استفاده می‌شود.

سه نظام‌ها (chuck):‌ سه نظام یا چهار نظام قطعه ابزاری است که همانند صفحه‌تراش روی محور لنگه نصب می‌شود و با فک‌هایی که دارد قطعه کار را می‌گیرد و نیروی محرکه را به آن منتقل می‌کند. فک‌های این قطعه ابزار بسته به نوع آن سه یا چهار عدد است و فاصله بین آنها با آچار مخصوص به اندازه قطر قطعه کار باز و بسته، و محکم می‌شود.

سنباده‌ها (sand):‌ سنباده‌ها با شماره‌های مختلف کاربرد فراوانی در خراطی دارند. ترتیب شماره‌های روی سنباده بدین شکل است که هر قدر شماره‌ها بزرگتر شوند سنباده ریزتر و نرم‌تر خواهد بود.

در خراطی ابزارهای متعدد دیگری استفاده می‌شوند که برای کارهای خاصی طراحی شده‌اند، اما تهیه و استفاده از آنها در مراحل اولیه خراطی توصیه نمی‌شود.

 

 

About BORNACNC

Check Also

انرژی چین یا انرژی گاید چیست؟

انرژی چین یا انرژی گاید چیست؟ از انرژی چین و انرژی گاید ها برای انتقال …

قالب وردپرس